rfi

در حال پخش
  • آخرین خبر ها
  • RFI فرانسه

سینما فستیوال فرانسه سوریه

منتشر شده در • روزآمد شده در

سانسور در سوریه شدیدتر از ایران است؛ گفت‌وگوی اختصاصی با محمد مَلَص، اولین فیلمساز مؤلف سوریه

media
محمد مَلَص، فیلمساز سوری Rfi فارسی

محمد مَلَص کارگردان پیشکسوت سوری است که از او به عنوان "اولین فیلمساز مؤلف سوریه" نام برده می شود. او از نظر فرهنگی و هنری، حاصل سال های ١٩۵٠ سوریه است، تنها دوره ای که این کشور فضای دموکراتیک را تجربه کرد. به همین دلیل فیلمهای محمد ملص همواره بر مسائل تاریخی و سیاسی روز استوار است، اما این فیلمساز سعی کرده که این مسائل را با زبانی سینمایی و سرشار از تصاویر شاعرانه بیان کند.


محمد ملص که سال ١٩۴۵ در جولان به دنیا آمده، پس از مرگ پدرش همراه با مادر و دیگر اعضای خانواده به دمشق مهاجرت کرد. او بعدها تجربه این مهاجرت را در فیلم بلند خود، "رؤیاهای شهر" در سال ١٩٨۴ به تصویر کشید که از شاهکارهای سینمای عرب به شمار می رود و موجب شهرت جهانی او شد. "رؤیاهای شهر" در دمشق می گذرد و شخصیت اصلی داستان یک نوجوان است که در واقع خود محمد ملص است.

محمد ملص به دلیل مشکلات متعدد امنیتی و سانسور، فقط پنج فیلم بلند ساخته و دیگر فیلمهای او کوتاه هستند، با این حال، او کشورش را ترک نکرده و حتی پس از جنگ داخلی سوریه تصمیم گرفته که در دمشق بماند. "شب" و "شور" از عناوین دیگر فیلمهای بلند محمد ملص است و آخرین ساخته او نیز "نردبان دمشق" نام دارد که ملص آن را در بحبوحه جنگ داخلی کشورش ساخته است.

محمد ملص در تمامی آثارش از زندگی و حافظه شخصی‌ خود بهره برده و در واقع ابزار سینما را در جهت غنی کردن حافظه جمعی مردمان کشورش به کار گرفته است.

برای بزرگداشت محمد ملص در بیست و چهارمین دوره از جشنواره بین المللی سینماهای آسیا در وُزول، فیلمهای بلند و همچنین چندین فیلم کوتاه و نیمه بلند او در بخش ویژه این جشنواره به نمایش درآمد. به همین مناسبت به سراغ این کارگردان 73 ساله رفتیم و او در گفتگو با بخش فارسی رادیو بین المللی فرانسه، درباره اهمیت جشنواره وزول، سینمای سوریه، سینمای ایران و همچنین وضعیت سیاسی کنونی کشورش سخن گفت.

  • شما در آخرین فیلم خود، "نردبان دمشق" از زبان یکی از شخصیتهای داستان به سینمای کیارستمی اشاره می کنید. آیا از نزدیک با این کارگردان مشهور ایرانی آشنا بودید؟

من شخصا خیلی با او آشنا نبودم، اما سینمای او را به خوبی می شناسم. درباره فیلم "نردبان دمشق" هم جمله سمبولیکی که از زبان شخصیت این فیلم به کار برده می شود، از یکی از مقالات و گفتگوهای کیارستمی گرفته شده است؛ این که "دشمنان زیر تخت هستند."

  • به غیر از سینمای کیارستمی، چقدر با سینمای ایران آشنا هستید؟

من تقریبا سینمای ایران را می شناسم، چون بارها در جشنواره فیلم فجر تهران و همچنین در جشنواره های دیگر ایران شرکت کرده ام و این یکی از دلایل آشنایی من با سینمای این کشور است و ارزش زیادی برای این سینما قائل هستم. همچنین من نه فقط در ایران بلکه در جشنواره های مختلفی در کشورهای عرب و دیگر کشورهای منطقه شرکت کرده ام و در آنجا نیز توانسته ام فیلم های ایرانی را ببینم و حضور سینمای ایران در آنجا را ستایش کرده ام.

  • شما یکی از اعضای هیأت داوران این دوره از جشنواره بین المللی سینماهای آسیا در وزول هستید. کیفیت فیلمهای حاضر در بخش مسابقه این جشنواره را چگونه ارزیابی می کنید؟

اولا این جشنواره یک دید کلی از سینمای آسیا به دست می دهد. آن هم نه فقط در فیلمهای بخش مسابقه، بلکه با فیلمهایی که در بخش های جنبی به نمایش در می آیند، از بزرگداشت سینمای سوریه و چین گرفته تا فیلمهای بخش "کلام زنان". تمام این بخش ها به اندازه بخش مسابقه برای تماشاگران جشنواره جذاب هستند. در حالی که در دیگر جشنواره ها، معمولا فیلمهای بخش جشنواره دیده می شوند. دوم این که، درباره فیلمهای بخش مسابقه من چون داور هستم، نمی توانم الان نظر بدهم، شما هنگام اعلام برگزیدگان خواهید دید که نتایج این بخش چگونه خواهد بود.

  • سه فیلم ایرانی، یکی در بخش مسابقه و دو فیلم هم در بخشهای جنبی این جشنواره، به نمایش درآمده اند. این فیلمها را چگونه ارزیابی می کنید؟

درباره فیلم "برگ جان" که در بخش مسابقه است به همان دلیلی که گفتم، الان به شما نمی توانم نظر دهم، اما درباره دو فیلم دیگر من فقط یکی از آنها را دیدم چون بیشتر تمرکزم را در این دوره از جشنواره بر سینمای کشورهایی که کمتر می شناختم گذاشتم، مثل سینمای مغولستان. این یک فیلم ایرانی را هم که دیدم خیلی خوشم نیامد.

  • منظورتان کدام فیلم است؟

آینه های روبرو.

  • شما را جزو فیلمسازان مؤلف سوریه می دانند. آیا به نظر شما سوریه توانسته به جایگاه خود در سینمای آسیا دست یابد؟

سینمای سوریه دوران سخت و پیچیده ای را طی می کند، نه در این حوادث سالهای اخیر، بلکه پیش از آن نیز وضعیت این چنین بود. زیرا نظام سوریه تمام مراحل تولید فیلم در این کشور را مصادره کرده و تا امروز تولیدکنندگان خصوصی در سوریه وجود ندارد. به همین دلیل فیلمسازان نسل من هیچ بختی برای ساخت فیلم، جز از مجراهای دولتی، نداشتند. با این حال، پیش از ناآرامی های کنونی سوریه، سینماگران نسل من، همچون سینماگران ایرانی، تا حدودی می توانستند موانع دولتی را دور بزنند. در این جا این پرانتز را باز کنم که سانسور در ایران با سانسور در سوریه متفاوت است. سانسور در ایران یک سانسور مذهبی است، در صورتی که در سوریه، سانسور سیاسی حاکم است و این نوع سانسور بسیار شدیدتر است.

  • در دوره کنونی که سوریه درگیر جنگ داخلی شده، وضعیت چگونه است؟

بسیاری از سینماگران سوری در این دوره تصمیم گرفتند که وطن را ترک کنند و فیلمسازی را در خارج ادامه دهند. اما من جزو معدود فیلمسازانی هستم که تصمیم گرفتم در دمشق بمانم. هدف من و دیگر سینماگران باقی مانده در سوریه هم این است که یک راه برای سینمای مستقل سوریه ایجاد کنیم. این راه طولانی خواهد بود، زیرا شرایط فیلمسازی در سوریه بسیار دشوار است. من شخصا نمی توانم هر سال فیلم بسازم و آثار من تقریبا هر چهار سال یک بار ساخته می شوند.

  • همانطور که خودتان گفتید، شما اکنون در دمشق زندگی می کنید و در این سالها به ایران نیز سفر کرده اید. در رسانه های ایرانی از حمایت ضمنی شما از بشار اسد یاد شده است. نظر شما در این باره چیست؟

این را باید از آنها (روزنامه نگاران ایران) بپرسید. من اعتقاد دارم که فرهنگ و سیاست دو امر جداگانه هستند. فرهنگ همواره در تقابل با حکومت ها بوده است. از ابتدا تاکنون. اما یک پارادوکس در ایران وجود دارد. اول اینکه من نشنیده بودم که من را به عنوان یک حامی بشار اسد خوانده اند. دیگر اینکه من بارها به جشنواره فجر در تهران دعوت شده ام، حتی سال گذشته. و از آنها پرسیدم که چطور من را دعوت کردند که سینماگر مستقل هستم و چرا فیلمسازانی را دعوت نکردند که نماینده رژیم سوریه هستند. چرا هیچ کس از میان فیلمسازان رسمی رژیم دعوت نشده و همچنان من را که سینماگری مستقل هستم دعوت می کنند؟‌ همچنان که فیلم من را نمایش دادند اما فیلم های تبلیغاتی رژیم را نشان ندادند؟ من هم دوست دارم این را از ایرانی ها بپرسم.

  • در ایران به تازگی اعتراضهای مردمی به حضور جمهوری اسلامی در سوریه صورت گرفت. شما درباره نقش ایران در سوریه چه فکر می کنید؟

من شخصا معتقدم که گروه های رادیکال اسلامی نباید در سوریه باقی بمانند، چون اگر آنها در سوریه پیروز شوند، سوریه به هزاران سال قبل باز می گردد. در عین حال من مخالف هرگونه دخالت خارجی در کشورم هستم، همانطور که مخالف قدرت گرفتن اسلامگرایان تندرو و رادیکال در سوریه هستم.